Ik bouw met hout

Gemeente Almere

Zelfbouw, houten huizen, Homeruskwartier (Almere Poort), innovatie, differentiatie

Binnen het programma IBMHIA wordt Homeruskwartier (Almere Poort) ontwikkeld als een ‘staalkaart van opdrachtgeverschap’; hier wordt geëxperimenteerd met verschillende vormen van zelfbouw. Er ligt geen concreet marktonderzoek aan (het stedenbouwkundig plan van) de wijk ten grondslag; in Homeruskwartier wordt de marktvraag langs de lijn van de praktijk geëxploreerd.

Binnen deze context moet de Almeerse inzending worden geplaatst. De vernieuwing betreft het buurtje ‘Ik bouw met hout’, één van de onderdelen van de staalkaart. Het gaat niet enkel om houtskeletbouw; het hout speelt ook een belangrijke rol in het exterieur van de woningen. Dat levert een on-Nederlands, bijna Scandinavisch straatbeeld op. Eenheid in materiaalkeuze, en tegelijkertijd een enorme variatie. Ondanks het feit dat iedere woning van hoge architectonische kwaliteit is, is het vooral het ensemble waar een iconische werking vanuit gaat.

Ik bouw met hout

Omschrijving en motivatie

Context
Wat in landen om ons heen gangbaar is – dat mensen zelf voorzien in de eigen huisvesting –, is in Nederland alles behalve vanzelfsprekend. Wij zijn gewend geraakt aan het feit dat grootschalige bouw- en ontwikkelingsconglomeraten onze woningbouwmarkt domineren. Zij bouwen onze woningen; de burger is gereduceerd tot woonconsument, zonder inspraak of invloed.

In Almere hebben wij er principieel voor gekozen de zeggenschap over het wonen te leggen waar dat hoort: in de handen van de mensen zelf. Zij maken de stad. De Almeerse praktijk laat zien dat dit substantieel betere resultaten oplevert. Particuliere opdrachtgevers bouwen grotere, goedkopere en kwalitatief betere woningen. In tegenstelling tot ontwikkelaars streven zelfbouwers niet naar winstmaximalisatie, maar stellen woonmaximalisatie centraal. Zij bouwen niet voor de grote massa – een ‘gemiddelde’ woning voor een ‘gemiddeld’ gezin –, maar vanuit hun eigen wensen, ideeën en (gebruik)behoeften. Iedere besteedbare euro, iedere vrije minuut wordt in de woning geïnvesteerd. Daarmee investeren zelfbouwers tegelijkertijd in de stad als geheel. Zelfbouw biedt grote vrijheid voor individuele expressie, en leidt tot een grote verscheidenheid in plattegronden en een veelvoud van verschijningsvormen.

Homeruskwartier is Nederlands’ grootste zelfbouwgebied. Nergens anders in Nederland wordt op zo’n grote schaal gebroken met de traditionele manier van gebiedsontwikkeling. Wat Homeruskwartier daarnaast bijzonder maakt, is dat het doelbewust is ontworpen als experimentgebied. In deze ‘staalkaart van opdrachtgeverschap’ komen verschillende vormen van particulier opdrachtgeverschap samen.

Inzending
Eén van de onderdelen van de staalkaart, is de buurt(je) waar enkel met hout gebouwd mag worden. Hout is materiaal dat, zeker in de bouw, veelvuldig wordt gebruikt, maar – vreemd genoeg – zelden wordt opgemerkt. Vaak wordt het gebruikt voor de constructie, het raamwerk, aan het oog onttrokken. Met het concept ‘Ik bouw met hout’ krijgt hout een bredere betekenis dan sec bouwmateriaal.

In Homeruskwartier / ‘Ik bouw met hout’ wordt hout primair gebruikt ter verfraaiing van woningen; hier mag hout gezien worden! Het illustreert de esthetische waarde van hout. Een wandeling door de wijk toont de verschillende gezichten: ronde vormen en scherpe lijnen, dikke planken en smalle latjes, in een moderne of juist klassieke uitvoering.

Dat ‘Ik bouw met hout’ inderdaad dient als illustratie van vooruitstrevende architectuur met hout, blijkt uit het feit dat liefst drie houten woningen onlangs een architectuurbijdrage toegekend hebben gekregen. De architectuurbijdrage is een initiatief van de gemeente Almere, en dient om bijzondere architectuur te stimuleren. In het juryrapport 2012 staat duidelijk geformuleerd hoe ‘Ik bouw met hout’ een positieve bijdrage levert aan het imago van hout of houtproducten:

“Door het consequent toepassen van hout in het zicht ontstaat toch een samenhangend geheel. De afbouw gebeurt volledig met duurzame materialen die bijdragen aan de aangename sfeer van dit huis. Met de toepassing van bijna verloren gegane ‘houttechnieken’ draagt dit project bij aan de herintroductie van ambachtelijke houtbouw in Nederland. De veelheid aan ideeën bij de opzet van dit huis hebben geleid tot een zeer eigenzinnig, en toch harmonieus huis dat de architectuurbijdrage zeer verdient.”

De vernieuwing wordt niet van bovenaf opgelegd. Het komt uit de mensen zelf. Achter iedere woning gaan persoonlijke wensen en fantasieën schuil, met ‘hout’ als verbindend element. Misschien is dat de werkelijke innovatie: dat er geen sprake is van voorschriften, maar dat mensen de ruimte krijgen om zélf te komen vernieuwende, duurzame, kwalitatief hoogstaande en imagoversterkende vormen van houtgebruik – met alle creativiteit en energie die daarmee gepaard gaat.

Knelpunten die door de vernieuwing zijn verbeterd of opgelost
Doordat de Nederlandse woningbouwmarkt wordt gedomineerd door grootschalige bouw- en ontwikkelingsconglomeraten die bouwen voor een anonieme derde, is het aanbod zeer eenzijdig. Dat zie je ook in Almere; de stad bestaat voor 90% uit grondgebonden eengezinswoningen, vaak met een volstrekt voorspelbare plattegrond.

Homeruskwartier / ‘Ik bouw met hout’ breekt met deze monotonie. Waar honderd mensen bouwen, zullen honderd verschillende woningen ontstaan. Die variatie is van belang, zeker in een adolescente stad als Almere. Het is niet voor niets dat de eerste van de Almere Principles – zeven richtlijnen voor een ecologisch, sociaal en economisch duurzame toekomst van Almeregaat over diversiteit: “De verscheidenheid in woonmilieus en voorzieningen moet groter worden, met name door het eigen initiatief van burgers centraal te stellen.”

Redenen waarom het onderwerp de concurrentiepositie van hout of houtproducten verbetert
HomeruskwartierNederlands’ grootste zelfbouwwijkfungeert in toenemende mate als etalage. Meer en meer mensen bezoeken de wijk; politici en bestuurders, stedenbouwers en architecten, potentiële zelfbouwers die zich willen laten inspireren. De buurt ‘Ik bouw met hout’, een vast onderdeel van de gemeentelijke rondleiding, toont hoe hout gebruikt kan worden. Niet sec als (op)bouwmateriaal, maar vooral als materiaal met een hoge esthetische waarde. Een wandeling langs de huizen toont de verschillende gezichten van hout. Natuurlijk, robuust, vriendelijk.

In 2011/2012 hebben drie van de houten woningen een architectuurbijdrageeen prijs voor bijzondere architectuurtoegekend gekregen. Art Zaaijer, als supervisor van het Homeruskwartier verantwoordelijk voor de selectie van de woningen, heeft op treffende wijze omschreven hoe ‘Ik bouw met hout’ de positionering van hout of houtproducten versterkt:

2011 - Familie Frie / Nikestraat 2: “Het huis is onderdeel van het buurtje ‘Ik bouw met hout’. Dit plan geeft z’n kwaliteiten niet direct prijs. Van buiten heeft het een smaakvolle, maar bescheiden opzet. Binnen blijkt het huis uit een reeks ruimtes te bestaan die prachtig in elkaar overlopen. Een combinatie van wisselende hoogtes van de daken en een aantal vides zorgt voor spannende, eigenzinnige, ook verticale koppelingen. Bovendien heeft de eigenaar een aantal bouwkundige en installatie technische vernieuwingen toegepast waarmee een huis vol verborgen geheimen is ontstaan.”

2012 - Familie Gietelink / Pomonastraat 4: “Het huis is onderdeel van het buurtje ‘Ik bouw met hout’ en ligt direct aan het park. Het uiterlijk van het huis wordt gedomineerd door het dak dat volledig in hout is uitgevoerd, en als een van de top op de grond doorlopende kap het huis ‘beschut’. De gevels zijn opgebouwd uit verschillende
onderdelen die door de kap bijeen worden gehouden. Het interieur wordt bepaald door een losse indeling in sterk verschillende ruimtes. Door het consequent toepassen van hout in het zicht ontstaat toch een samenhangend geheel. De afbouw gebeurt volledig met duurzame materialen die bijdragen aan de aangename sfeer van dit huis. Met de toepassing van bijna verloren gegane ‘houttechnieken’ draagt dit project bij aan de herintroductie van ambachtelijke houtbouw in Nederland. De veelheid aan ideeën bij de opzet van dit huis hebben geleid tot een zeer eigenzinnig, en toch harmonieus huis dat de architectuurbijdrage zeer verdient.”

2012 - Familie Methorst / Nikestraat 6: Het huis is onderdeel van het buurtje ‘Ik bouw met hout’ en ligt direct aan het park. Het huis wordt gekenmerkt door twee volumes, elk met een scherp zadeldak. De strakke detaillering en de sobere vormgeving van de buitengevel versterken de werking van de scherpe contour. Binnen komt de verdeling van de twee volumes terug in de heldere ordening van de verschillende ruimtes. Deze hebben allemaal een eigen sfeer met ieder een eigen oriëntatie op elkaar en op de buitenwereld. De terughoudende vormgeving zorgt ook binnen voor rust en harmonie. In dit ontwerp is een mooie balans gevonden tussen vorm en detail en tussen binnen- en buitenzijde van het huis. Daarmee is een prachtig huis met een karakteristieke vorm ontstaan dat de architectuurbijdrage zeer verdient.

Duidelijk mag zijn dat ‘Ik bouw met hout’ een showcase van hout of houtproducten vormt, en in positieve zin bijdraagt aan het imago daarvan.

Mate waarin de vernieuwing bijdraagt aan duurzaam bouwen
Het is evident dat bouwen met houteen natuurlijk produkteen duurzame vorm van stedenbouw is. Maar wat interessanter is, is dat de mensen die één van de bouwkavels voor houten woningen hebben gekocht, per definitie zoeken naar duurzame(re) oplossingen. De voorwaarde dat hout het primaire bouwmateriaal moet zijn, (b)lijkt mensen te motiveren om duurzaamheid centraal te stellen, zowel in het ontwerp als in de uitvoering van de woning.

Wanneer heeft de ontwikkeling plaatsgevonden?
De veertien beschikbare kavels zijn in 2009 in de verkoop gegaan. Inmiddels zijn elf van deze kavels verkocht, en zijn de eerste woningen opgeleverd.

Waar is de vernieuwing toegepast en/of verkrijgbaar?
Homeruskwartier, Almere Poort.

Korte omschrijving activiteiten inschrijver
‘IkbouwmijnhuisinAlmere’ (IBMHIA) is een programma dat de gemeente Almere in 2006 heeft geïntroduceerd, en dat particulier opdrachtgeverschap op grote schaal mogelijk moet maken. Inmiddels zijn ruim 1.300 kavels verkocht, wat betekent dat ruim 1.300 huishoudensverspreid over Almeregeheel naar eigen wens hun eigen woning bouw(d)en. Dit leidt aantoonbaar tot een grotere variatie; Almere wordt er interessanter door.

Website: www.gemeentealmere.nl

Premium Drupal Themes by Adaptivethemes